En Riskli: Sözleşme Eksikliği

En Çok Risk Doğuran Sözleşmeler

KOBİ’lerin uyuşmazlık yaşadığı sözleşmeler genellikle şunlardır: • Tedarik sözleşmeleri Hammadde veya ürün tedarikinin gecikmesi üretimi durdurabilir. Ayıp–iade–stok yönetimi maddeleri eksik olunca doğrudan finansal kayıp doğar. • Hizmet sözleşmeleri Reklam, danışmanlık, yazılım, bakım-onarım hizmetlerinde performans ölçütlerinin yazılmaması büyük ihtilaf yaratır. • Bayilik / Distribütörlük Stok iadeleri, bölge koruması, rekabet etmeme, bedel iadesi gibi kritik maddeler genellikle yer almaz. • Franchise sözleşmeleri Marka kullanımı, eğitim, royalty ödemesi, denetim ve fesih hükümleri eksikse iki taraf da zarara uğrar. • Yazılım, tasarım ve e-ticaret projeleri Tasarım onay süreçleri, revizyon hakları, teslim formatı, kaynak kod erişimi gibi kritik detaylar eksik olduğunda proje yarım kalır, ödeme ihtilafı çıkar. • Gizlilik sözleşmeleri (NDA) KOBİ’lerin en zayıf alanlarından biri. Çoğu taslak internetteki kopyalardan alındığı için ticari sırların korunması tam sağlanmaz.

Sözleşmelerde Mutlaka Olması Gereken Maddeler

Sözleşmeyi güçlü kılan; kısa ama net, ölçülebilir ve uygulanabilir maddelerdir: Teminat: Kefalet, rehin, temlik, teminat mektubu, menkul/gayrimenkul ipoteği Gecikme faizi: Oran, başlangıç tarihi ve temerrüt şartı açık olmalı Ayıp – kusur – garanti: Ayıp süresi, bildirim şekli, giderim yöntemi Cayma şartı: Cayma hakkının koşulları ve cezai sonuçları Yetki ve uygulanacak hukuk: Uyuşmazlık hangi mahkemede çözülecek? Ceza şartı: Gecikme, iptal, ifa etmeme durumundaki tazminat Teslim – ifa – tazmin hükümleri: Tarih, yöntem, gecikmede ortaya çıkacak zarar hesabı Bu maddeler olmadan sözleşme; bir nevi çerçevesiz tablo gibidir—güzel görünür fakat koruma sağlamaz.

2025 uygulamasında WhatsApp yazışmaları delil niteliğinde kabul edilmeye devam ediyor; ancak bu yazışmalar “sözleşmenin yerini tutmaz”. Mahkemeler şu noktaları özellikle inceler: Yazışmanın kimler arasında yapıldığı (numara doğruluğu, iletişim geçmişi) İrade beyanlarının açık ve anlaşılır olması Tutar, tarih, teslim şekli, iş kapsamı gibi hususların kesinlik taşıması Mesajların değiştirilmemiş olması (silinmiş mesaj şüphesi) WhatsApp mesajlarının tek başına değil, fatura, sevk irsaliyesi, banka kayıtları ile desteklenmesi Bir KOBİ ile tedarikçi arasında WhatsApp üzerinden şu ifadeler geçiyor: “Tamam, 5.000 adet ürün yarına kadar gönderilsin. Bedeli 120.000 TL. Hesabı birazdan atıyorum.” Bu mesaj; tutar, miktar, tarih ve “tamam” ile açık kabul içerdiği için mahkemede sözleşmenin varlığını ispatlar. Ancak ayıp, garanti, cezai şart, teminat gibi kritik maddeler yer almadığından hâkim bu konularda genel hükümler uygulanmasına karar verir. Bu da çoğu zaman KOBİ’nin aleyhine sonuç doğurur.

10 K Ö T Ü S E N A RY O

1. Tahsil edilemeyen bedel Fatura kesilmiş olsa bile sözleşme yoksa ödeme planı, gecikme faizi ve teminat yok → tahsilat aksar.

2. Ürün/ hizmet ayıplarında “kimin kusurlu olduğu” tartışılamaz. Ayıp bildirim süresi ve ispat yükü net olmadığından dava açıldığında süreç yıllarca uzar.

3. Taksitli satışlarda teminat olmadığı için alacak riske girer. KOBİ’ler özellikle distribütörlük ve franchise modellerinde büyük kayıp yaşar.

4. Gecikme ve iptal durumlarında cezai şart uygulanamaz. Ceza şartı olmayan işlerde karşı tarafın sözünde durmamasının yaptırımı yoktur.

5. İşin kapsamı belirsiz olduğu için fiyat tartışması çıkar. “Bu fiyata ne dahil?” sorusu bir anda ihtilafa dönüşür.

6. Teslim–ifa tarihleri net olmadığı için proje yarıda kalır. Hizmet sektöründe en büyük zararlardan biri budur.

7. Gizlilik ihlallerinde tazminat alınamaz NDA veya gizlilik maddesi olmayan işlerde ticari sırlar kolayca sızar.

8. Fesih şartı olmadığı için taraflardan biri ani çıkış yapabilir Bu durum üretim, stok, personel planlamasını bozar.

9. Yetki ve uygulanacak hukuk belirsizliği → dava yanlış yerde açılır. Zamanaşımı ve masraf artar.

10. Şirket içi yönetim dağılır: “O öyle demişti, ben böyle anladım” kaosu Sözleşme; yönetim, muhasebe, satın alma ve satışı aynı çizgide tutan tek belgedir.